ASERTYWNOŚĆ

Jan Przewoźnik

ASERTYWNOŚĆ I NASZE PRAWA

W „Krótkim kursie psychologii” trzeba było poruszyć zagadnienie komunikacji między ludźmi – co nastąpiło w poprzednich odcinkach. A gdy mowa o porozumiewaniu się, to należy koniecznie przedstawić zagadnienie asertywności. Kilka następnych tematów poświęconych będzie temu zagadnieniu.

Asertywność, to takie zachowanie, które pozwala nam konkretnie i zdecydowanie przekazywać na zewnątrz nasze potrzeby, zamiary, uczucia, bez naruszania praw innych. To klucz, by radzić sobie w trudnych sytuacjach, to stanowczość, która nie rani innych...

Oto jedna z możliwych definicji: „Asertywność, to zasadnicze przeświadczenie jednostki, że jej opinie, przekonania, myśli i uczucia są równie ważne jak czyjekolwiek i że inni ludzie mają również prawo żywić takie przeświadczenie.”

To alternatywa dla zachowań: pasywnego, agresywnego, manipulacyjnego. Zachowanie asertywne to naturalny sposób bycia, który być może utraciliśmy z biegiem lat, ponieważ stosujemy mechanizmy obronne, ulegamy wpływom innych, toczymy najprzeróżniejsze gry, itd.

Drogi Czytelniku! Gdy zastanawiasz się, czy jesteś asertywny w relacjach z innymi, to zastanów się, czy potrafisz korzystać ze swoich praw, ale przede wszystkim upewnij się, że jesteś w stanie zaakceptować prawa szefa, podwładnego, współpracownika, partnera życiowego, zwłaszcza w sytuacjach konfliktowych. Oto te najważniejsze z nich.

1. Prawo do proszenia o to, co chce uzyskać (wraz z uznaniem, że rozmówca ma prawo powiedzieć nie).

2. Prawo do wolności działania, dopóki nie rani to kogoś innego.

3. Prawo do własnego zdania, uczuć, emocji i do odpowiedniego ich wyrażania.

4. Prawo wypowiadania opinii, które nie mają logicznej podstawy i których nie trzeba uzasadniać (np. intuicyjne myśli i uwagi).

5. Prawo do podejmowania samodzielnych decyzji i radzenia sobie z ich skutkami, nawet negatywnymi.

6. Prawo do niewiedzy.

7. Prawo do popełniania błędów (i jeśli to błędy w pracy, szef ma prawo za to zwolnić).

8. Prawo do odnoszenia sukcesów.

9. Prawo do zmiany zdania.

10. Prawo do prywatności.

11. Prawo do szacunku ze strony innych.

12. Prawo do wyjaśnienia, co jest wymagane w pracy.

13. Prawo do wiedzy, jak zwierzchnik ocenia pracę.

14. Prawo do pewnych standardów pracy współpracowników.

Zazwyczaj wtedy, gdy myślę o prawach w asertywności, pamiętam o tym, że mam prawo... zrezygnować ze swoich praw! Co bywa czasami całkiem rozsądnym rozwiązaniem.

DEKALOG CZŁOWIEKA ASERTYWNEGO

Asertywność – czyli stanowczość, która nie rani – może nam pomóc w komunikacji, gdy w rozmówcy wyrażają dezaprobatę dla naszych poglądów, podważają słuszność tez, atakują nas personalnie. Trudniej być asertywnym wobec własnych przełożonych (mogą zwolnić z pracy!), nieprosto także wtedy, gdy życie daje nam przewagę nad bliźnim...

Oto, jaki jest człowiek asertywny:

1. Wie czego chce (warto uświadamiać sobie swoje cele w komunikacji!).

2. Potrafi prosić i nie boi się ryzyka odmowy.

3. W „mowie ciała” jest wyciszony i odprężony.

4. Otwarcie wyraża swoje uczucia, mówi o nich (wyczuwając oczywiście pewne granice otwartości).

5. Potrafi uczciwie krytykować.

6. Potrafi przyjmować rzetelną krytykę.

7. Generalnie akceptuje siebie jako człowieka, swe myśli i uczucia.

8. Ma zaufanie do siebie i świata... wyznając przy tym co jakiś czas zasadę izraelskiego Mosadu: „Sprawdzaj i sprawdzaj sprawdzone”...

9. Stara się mówić zwięźle, krótko i do rzeczy.

10. Szuka dróg rozwiązania, a nie winnych.

Czego nie robi człowiek asertywny:

1. Nie usprawiedliwia się, gdy nie trzeba („Przepraszam, że żyję.”).

2. Nie używa takich zwrotów, które ułatwiają innym ignorowanie go („To w zasadzie mało ważne, ale od trzech lat należy mi się urlop.”).

3. Nie używa gróźb.

4. Nie poniża innych (Tak zwane umniejszacze: „Jak ktoś taki jak ty dostał ten angaż?”).

5. Nie chowa się za plecami innych – bierze odpowiedzialność za swoje słowa, decyzje, czyny.

6. Nie znęca się nad innymi (Bez przykładów – ludzka wyobraźnia i pomysłowość jest tu nieograniczona.).

7. Nie złorzeczy innym.

8. Nie „kisi” swoich uczuć (Późniejszy wybuch długo „kiszonych” uczuć może być straszliwy w skutkach!).

9. Nie używa pouczających zwrotów: „Ty powinieneś”.

10. Nie stosuje technik manipulacji.

Myślę, że w odróżnienie od katalogu z Góry Synaj – tutaj każdy z nas może sobie ustalić własny zestaw punktów.

ASERTYWNA KOMUNIKACJA

Wiele osób kojarzy asertywność z odważnym mówieniem „Nie”. Rzeczywiście, umiejętność odmawiania jest w tej dziedzinie ważna, ale nie tylko. Podczas treningów ćwiczy się także sztukę wystąpień publicznych, analizuje tak zwane „wewnętrzne monologi” (pozytywne lub negatywne), przeprowadza konstruktywną krytykę i pozytywnie reaguje na krytykę, stosuje różne techniki komunikacji.

W asertywnej komunikacji warto kierować się podstawowymi drogowskazami, gdy chcemy komuś odmówić lub o coś prosić (znowu „Nie” występuje tutaj w tle...). Oto najważniejsze z nich.

Jak odmawiać asertywnie:

1. Ustal to krótko i prosto.

2. Nie usprawiedliwiaj się, ani nie przepraszaj.

3. Nie manipuluj.

4. Pamiętaj, że odmowa nie jest atakiem przeciw osobie.

5. Respektuj własne prawa, a ludzie będą Cię także respektować.

6. Respektuj prawa innych do proszenia Cię.

7. Respektuj prawa innych do odmawiania Tobie! („Prezesowi może odmówić, ale żeby mnie!!”)

Jak prosić asertywnie:

1. Nie klucz, mów wprost, o co ci chodzi.

2. Ustal to krótko i prosto.

3. Nie wdawaj się w zbyteczne i zbyt długie wyjaśnienia.

4. Nie usprawiedliwiaj się, nie przepraszaj.

5. Nie musisz mówić: „Przykro mi, że sprawiam kłopot, ale ...”

6. Nie manipuluj.

7. Pamiętaj, że odmowa nie jest atakiem przeciw osobie.

8. Respektuj prawo do powiedzenia „Nie”.

Jedną z najbardziej znanych technik odmawiania jest „Zdarta płyta”. Odmawiamy czyjejś prośbie powtarzając ciągle ten sam tekst, poprzedzony słowem „Nie”. Tak jak w dawnych płytach analogowych powtarzana była tylko jedna fraza z uszkodzonego rowka. Można urozmaicić wypowiedzi jednie krótkimi dopowiedzeniami, jeśli proszący jest wyjątkowo namolny.

Etap pierwszy: Prosty.

- Pożycz stówę.

- Nie, nie pożyczę ci pieniędzy.

Bez tłumaczenia:

- Nie mogę (czyli istnieją jakieś przyczyny zewnętrzne; proszący od razu gotów jest je zwalczać!).

Bez kłamstw:

- Właśnie mnie okradli.

- Nie dostałem wypłaty od dwóch miesięcy.

Etap drugi: Zmasowany atak wariantowy.

- Pożycz tylko do piątego.

- Nie, nie pożyczę ci pieniędzy.

- Do czwartego!

- Nie, nie pożyczę ci pieniędzy.

- To choć pięćdziesiąt złoty (tak zwana technika: „Duża prośba – mała prośba”. Niektórzy naiwni dają się na nią nabierać).

- Nie, nie pożyczę ci pieniędzy.

Etap trzeci: Namolność.

Teraz można ewentualnie odpowiadać dwoma zdaniami.

- Pożycz! Mam dramatyczną sytuację.

- Rozumiem, że to dla ciebie ważne. Nie, nie pożyczę ci pieniędzy.

Etap czwarty: Zmiękczanie serca.

- Jestem twoim kolegą, jak coś ci trzeba, zawsze możesz na mnie liczyć.

Tu w odpowiedzi możemy dołączyć trzecie zdanie.

- Wiem, jesteś moim kolegą. Rozumiem, że to dla ciebie ważne. Ale nie, nie pożyczę ci pieniędzy.

Etap piąty: Reguła wzajemności.

Ja ci w zeszłym roku pożyczyłem rower, jak miałeś wycieczkę z Jadźką.

Tu w odpowiedzi możemy dołożyć czwarte zdanie.

Tak, pożyczyłeś. Dzięki jeszcze raz. Wiem, jesteś moim kolegą. Rozumiem, że to dla ciebie ważne. Ale nie, nie pożyczę ci pieniędzy.

Zazwyczaj na tym etapie nie mamy już kolegi, ale jesteśmy asertywni.

Strategię „zdartej płyty” można zapisać prosto:

1. Nie, nie pożyczę.

2. Rozumiem, że to dla ciebie ważne. Nie, nie pożyczę.

3. Tak, jesteśmy kolegami. Rozumiem, że to dla ciebie ważne. Nie pożyczę.

4. Wiem, pomagałeś mi nieraz. Tak, jesteśmy kolegami. Rozumiem, że to dla ciebie ważne. Nie pożyczę.

Trudniej wykonać... I są też pewne ograniczenia. Jeśli asertywną „zdartą płytą” chcemy odebrać pożyczone komuś pieniądze („Oddaj dług.”), to na cwaniaków ta metoda... nie działa. Ale w toku ewolucji człowiek wypracował inne sposoby odebrania swojej własności.

ASERTYWNOŚĆ – IRRACJONALNE LĘKI I PRZEKONANIA

Dr Ellis ustalił 12 irracjonalnych przekonań, które mogą wywoływać w nas lęki, obniżenie nastroju, zaburzenia w dojrzałym funkcjonowaniu. Ulegając takim stereotypom myślenia, fundujemy naszemu organizmowi „zupkę katecholaminową” – hormonalną – która nam szkodzi! Dlatego warto w zastępstwie wypracować krytyczne, trzeźwe, odważne myślenie, jako metodę redukcji napięcia psychicznego. Oto te nieracjonalne przekonania.

1. „Musimy być kochani przez każdego człowieka i każdy człowiek musi aprobować to co robimy.” Antidotum: Będą istnieli zawsze tacy ludzie, którym się nie spodobamy.

2. „Musimy być zawsze kompetentni, działać skutecznie i adekwatnie do sytuacji, musimy być inteligentni, błyskotliwi i inni ludzie muszą okazywać nam uznanie, respekt i poszanowanie.” Antidotum: Nie musimy uszczęśliwiać innych naszą wybitną mądrością, oryginalnością. Co jakiś czas można wyjść na durnia (na durnia, nie – za durnia).

3. „Pewne sposoby zachowania i czyny ludzkie są niegodne i niemoralne, a ludzie, którzy tak się zachowują, powinni być surowo karani.” Antidotum: Czasami nie ma sprawiedliwości na tym świecie.

4. „Jest straszną katastrofą, jeżeli rzeczy i sprawy nie układają się tak, jak byśmy sobie tego życzyli.” Antidotum: Co jakiś czas będzie w życiu pod górkę. Nie jest ważne, co cię spotyka, ważne, jak na to reagujesz.

5. „Nieszczęścia i szczęście, jakie nas spotykają są wynikiem działania zewnętrznych sił, wobec których jesteśmy bezradni, nie mamy wpływu na te zdarzenia i nie możemy ich kontrolować.” Antidotum: Bywam kowalem własnego losu.

6. „Jeżeli chcemy uniknąć nieszczęścia, niepowodzenia powinniśmy myśleć o tym, co niebezpieczne dla nas i groźne.” Antidotum: Lepiej nie zakwaszać organizmu ponurymi myślami. Czterdzieści procent naszych zmartwień dotyczy zagrożeń, które nigdy nam się nie przytrafią.

7. „Łatwiej jest żyć unikając kłopotów i odpowiedzialności.” Antidotum: Nie da się przejść przez życie bez potrącenia kogokolwiek. To my jesteśmy odpowiedzialni za nasze życie.

8. „Powinniśmy być zupełnie wolni i niezależni od nikogo i niczego.” Antidotum: „Murarz domy muruje, krawiec szyje ubrania, ale nic by nie uszył, gdyby nie miał mieszkania”.

9. „Nasze życie psychiczne, nasze działania są zdeterminowane naszą przeszłością, wychowaniem, dzieciństwem. Nie można wyzwolić się spod działania przeszłości.” Antidotum: „Ważne są tylko te dni, których jeszcze nie znamy”.

10. „To, jak inni ludzie zachowują się wobec nas, jest dla nas szczególnie ważne. Powinniśmy dokładać wszelkich wysiłków, aby zmieniać ludzi i postępowanie.” Antidotum: Granicą mojej wolności jest wolność drugiego człowieka.

11. „W każdym problemie jest tylko jedno dobre rozwiązanie i jeżeli tego sposobu nie uda się zastosować, wyniki będą opłakane.” Antidotum: Perfekcjoniści żyją krócej. Czasem pół-środki rozwiązują problemy.

12. „Człowiek jest w zasadzie ofiarą swych uczuć i namiętności i tak naprawdę nie może ich kontrolować.” Antidotum: „Ja się nie zmienię, już taki jestem” to hasło dla leniwych.

12 irracjonalnych przekonań, które utrudniają nam życie. Każdy może sobie po chwili refleksji dodać jakieś własne, prywatne przekonania... I znaleźć odpowiednie antidota!

WYBRANE TECHNIKI W KOMUNIKACJI ASERTYWNEJ

W komunikacji bez przemocy ćwiczy się specjalne techniki, broniące granic, ochraniające prawa, pozwalające uniknąć agresywności. Oto najpopularniejsze sposoby „bycia asertywnym”.

ZDARTA PŁYTA

Powtarzamy jedno zdanie, jedynie z drobnymi modyfikacjami. Wykorzystujemy swoje prawa do mówienia tego, jak się czujemy, czego oczekujemy, itd. Np.: „Nie, nie pożyczę ci samochodu”. „Rozumiem, że to dla ciebie ważne, ale nie, nie pożyczę ci samochodu”.

POKAZYWANIE NIEZGODNOŚCI

Zauważamy, co było uzgodnione, a co zrobiono, czego oczekiwano, a co zrobiono, jakie są standardy, a co zrobiono. Np.: „Rozpoczynamy pracę o 8.00. Ty przychodzisz o 8.15.”

POKAZYWANIE KONSEKWENCJI

To trudniejsza technika, w której kładziemy nacisk na pokazanie, do czego mogą doprowadzić pewne zachowania, poglądy, itd. Musimy pamiętać o neutralnym tonie głosu! Np.: „Od trzech lat nie miałem podwyżki. Ta wypłata pozwala przeżyć, nie pozwala jeszcze umrzeć. Konkurencja ma ułatwione zadanie w swoich propozycjach cenowych dla mnie.”

SAMOODKRYCIE SIĘ

Wskazujemy rozmówcy, jak się czujemy, jakie emocje coś w nas wzbudza, jakie są nasze potrzeby, zamiary. Np. według metody SUPP:

Spostrzeżenie: Przeklinasz.

Uczucie: Złości mnie to.

Potrzeba: Chcę w twoim towarzystwie przebywać bez przekleństw.

Prośba: Proszę, jeśli chcesz przeklinać, rób to poza moim domem.

ZNAKI ROZPOZNAWCZE

Sygnalizujemy rozmówcy, jakiego rodzaju komunikacja nas interesuje, jakie zasady komunikacji byłyby pożądane. Np.: „Gdy jedno mówi – drugie słucha i nie przerywa.”

CZTERY ETAPY ZAMIANY NIEPOŻĄDANEJ SYTUACJI W SPOSÓB ASERTYWNY

1. Udziel informacji zwrotnych. - Pana plecak wiesza mi się na nosie. - To co?

2. Wyraź uczucia. To mi przeszkadza! - To co?

3. Przywołaj zaplecze. - Jak pan go nie odsunie, przestawię go na korytarz. - Tak?

4. Skorzystaj z zaplecza. Przestawiamy plecak na korytarz.

* * *

Oczywiście takie asertywne zachowania są bezpieczne, gdy układ między ludźmi jest „symetryczny”. W relacji „szef – podwładny”, „słabszy – silniejszy” ponosimy pełną odpowiedzialność za naszą asertywność. Czasem boimy się, że za odważne głoszenie niepopularnych poglądów spotka nas kara społeczna. Być może alternatywą byłoby wtedy pójście drogą „Tong-fu!”, czyli sztuki walki językiem. Ale to już erystyka, a nie psychologia.

ASERTYWNE KIEROWANIE PRZEŁOŻONYM

Asertywność jest trudniejsza w relacjach z przełożonymi. Ale to nie znaczy, że musimy być bez szans! Podczas ważnych rozmów z szefem, gdy zamierzamy o coś prosić, warto przestrzegać poniższych zasad.

1. Wybierz najlepszy czas i miejsce na rozmowy. Ważne rozmowy przeprowadzaj wtedy, kiedy działasz najsprawniej. Unikaj rozmów w gabinecie szefa, jeśli to możliwe.

2. Staraj się wyczuć moment, w którym szef będzie w dobrym nastroju i wtedy dąż do spotkania i rozmowy.

3. Bądź sam w dobrym humorze podczas spotkania! Szczęście przychodzi do uśmiechniętej bramy.

4. Załóż wcześniej teczkę z referencjami. Gromadź podziękowania od klientów, wyrazy uznania od współpracowników, wyniki sprzedaży produktów, które pilotowałeś, imponujące zestawienia i raporty, które opracowałeś, rezultaty badań, które nadzorowałeś, nagrody i dyplomy branżowe, itd.

5. Jasno określaj swoje cele przed rozmowami.

6. Jasno określaj słabe punkty szefa. Zazwyczaj każdy ma jakąś słabość. („Ciąć koszty! Ciąć koszty!” – to ulubione hasło wielu menedżerów.)

7. Zdefiniuj potrzeby szefa w firmie.

8. Odkryj, jakim naciskom podlega w firmie szef, co jest dla niego trudne w pracy.

9. Niech Twój przekaz nawiązuje do:

- celów, które chcesz osiągnąć,

- korzyści, jakich dostarczasz firmie swoim działaniem,

- „czułych punktów” szefa,

- potrzeb zwierzchnika jako menedżera firmy,

- możliwych ułatwień organizacyjnych dla szefa,

- przyszłych pozytywnych działań, jakie gotów jesteś podjąć dla firmy.

Ewentualnie zastosuj dodatkowo zalecenia Julie Bick z Microsoftu:

· Staraj się, by twój szef wypadł w rozmowie jak najlepiej.

· Nie marnuj czasu swojego szefa.

· Przychodź z rozwiązaniami, nie z problemami.

· Przygotuj szefa na złe wiadomości wcześniej.

· Przyjrzyj się, jak pracuje szef i jakie są jego potrzeby.

· Jeżeli nie powiesz szefowi, jak się spisuje, nie licz na to, że się zmieni.

· Daj swojemu szefowi dwie szanse. Jeżeli szef zawodzi w pracy, przedyskutuj z nim to, zanim pójdziesz do jego przełożonego.

· Twój szef może być albo motorówką dla twojej kariery, albo kotwicą. W razie konieczności odejdź na najlepszych dla siebie warunkach.

· Nie pal za sobą mostów.

Tyle zasad. Ale może tu gdzieś po drodze kończy się asertywność a zaczyna public relations?

Przewoźnik, J. (1999). Asertywność. [Online]. Protokół dostępu: www.janprzewoznik.pl/artykuly/asertywnosc.php. [1999, December 31].

Cytat
Żeby odnieść sukces
robimy wszystko,
co możemy,
by sprawiać wrażenie,
że go odnieśliśmy.

La Rochefoucauld, 1678
Ciekawostka
Według Ervinga Gofmanna prawdziwe życie składa się z tego, co na scenie, i z tego, co za kulisami, jak w teatrze. Ludzie stosują różne techniki autoprezentacji, aby wywrzeć dobre wrażenie.
Aktualny temat
Błąd dostępności polega na tym, że tworzymy sobie obraz świata na podstawie łatwości, z jaką przychodzą nam do głowy jakieś przykłady.
Pytanie tygodnia

Znany z psychologii społecznej efekt uporczywości polega na tym że:

przekonania ludzi utrzymują się nawet wtedy, gdy dane wspierające te przekonania zostały podważone
negatywne myśli pojawiają się w najmniej pożądanych chwilach
trzymanie się za wszelką cenę mylnych poglądów prowadzi do obniżenia inteligencji
ciągle myśli o seksie podwyższają potencję

Ankieta

Co sądzisz o stronie?

0 - zupełnie nieciekawa
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10 - bardzo ciekawa

Copyright © by Jan Przewoźnik, 2013